انواع کتاب کمک آموزشی

دسته بندی ها :
انواع کتاب کمک آموزشی

بهترین منبع زیست شناسی کدام است؟ بهترین کتاب تست برای کدام انتشارات است؟ کدام کتاب ریاضی از همه بهتر است؟ بهترین منابع کنکور تجربی را می شناسید؟ و سوالاتی که بارها شنیده ایم، اما آیا واقعا پاسخ درستی به این سوالات وجود دارد؟ آیا انواع کتاب کمک آموزشی را می شناسید؟

قبل از انتخاب بهترین منابع کمک آموزشی، گامی به عقب برگردیم و از دید لیمولایو به مهمترین فاکتور انتخاب کتاب کمک آموزشی مناسب برای هر دانش آموز بپردازیم. مهمترین فاکتور انتخاب بهترین منبع کمک آموزشی، که معمولا نادیده گرفته می شود، سطح دانش آموز و هدف او از انتخاب یک کتاب است.

این روزها، کتاب های متنوع از ناشران مختلفی در دسترس شماست. ولی فراموش نکنید، بهترین کتاب برای شما، شاید با پرفروش ترین کتاب بازار متفاوت باشد. بهترین کتاب برای شما، باید بتواند، به راحت ترین شکل و در سریعترین زمان، پس از شروع مطالعه، باعث ارتقا دانش شما شود.

از سوی دیگر، کتابی کمک آموزشی محسوب می شود که یا به تأیید و تقویت برنامه درسی بپردازد یا با توجه به زمینه های آموزشی که برنامه  درسی فرصت پرداختن به آن ها را نداشته است و درنظر گرفتن هدف های آموزشی خاص برای مخاطبان ویژه و بر حسب علاقه  آن ها تهیه شود.

در گام اول بعد از نیازسنجی و تشخیص مفیدترین سبک کتاب، می توان به دنبال علمی ترین تالیف، همگون ترین ادبیات گفتاری و بیشترین مثال آموزشی یا تست و تمرین رفت. پس بهتر است عناوین کتب کمک آموزشی را در دو بخش زیر خلاصه کنیم:

انواع کتاب کمک آموزشی

الف) کتاب های ” کار و تمرین”

تعریف: کتاب هایی هستند که به منظور تعمیق، توسعه و تثبیت یادگیری و در چارچوب برنامه درسی مصوب تهیه می شوند و با در نظر گرفتن تفاوت های فردی دانش آموزان، فرصت های جدیدی بر حسب نیازهای متفاوت آن ها ایجاد می کنند.

مصداق های کتاب های ” کارو تمرین”: هر کتاب با نام دفتر تمرین، کتاب کار، نمونه سؤال، سؤال های طبقه بندی شده، سؤال های امتحانی و نیز کتاب هایی که بعد از یک خلاصه درس ( بدون قصد تدریس )، تمرین های زیادی ارائه می دهند، شامل این طبقه بندی می شوند.

آن چه این کتاب ها را از سایر کتاب ها متمایز می کند، هدف اصلی آن، یعنی ایجاد فرصتی برای تمرین آموخته هاست و نه تدریس جدید و یا آموزش مجدد. هرکتابی که در آن چنین هدفی پر رنگ تر باشد، دراین طبقه قرار می گیرد.

 

هدف

– تعمیق آموخته های دانش آموزان در ارتباط با مطالب کتاب و برنامه  درسی

–  ایجاد زمینه برای تقویت مهارت ها و نگرش ها

– ایجاد فرصت تازه برای آموزش مجدد، تمرین آموخته ها و توسعه و غنی سازی آموزش برای مخاطبان گوناگون

– تکمیل محتوای برنامه درسی، از جمله ذکر مثال های کاربردی در زندگی روزمره، کاربرد در سایر علوم، پرورش مهارت های اجتماعی، هنری و خلاقیت

– استحکام واستمرار بخشیدن به فرایند یادگیری دانش آموزان

– فراهم ساختن فرصت و زمینه برای ارزش یابی مرحله ای و تکوینی دانش آموزان به وسیله معلم

–  ایجاد تنوع در ارائه تمرین ها، به طوری که از آموزش کلیشه ای و یادگیری صوری به یادگیری درونی و عمیق کمک کند.

ویژگی ها و معیارهای ارزش گذاری

– برای سطرها و هدف های گوناگون یادگیری ( دانشی، مهارتی و نگرشی ) تمرین و فعالیت داشته باشد.

– سؤال های واگرا در جهت پرورش و تقویت خلاقیت دانش آموزان داشته باشد.

– از سؤال های تکراری، یکنواخت و کلیشه ای پرهیز کرده و اصل را بر تکرار نگذاشته باشد.

– با سر فصل های برنامه درسی هماهنگی داشته باشد و برنامه را تقویت وتکمیل کند.

– فرصت هایی برای کاربرد یافته های علمی در میدان عمل فراهم سازد.

– ضمن توجه به یادگیری مشارکتی، برای کارهای گروهی و همیاری و تعاون، فرصت هایی فراهم کند

– انواع فعالیت های متنوع از جمله: رسم شکل، تکمیل جدول، طراحی و ساخت وسایل، رسم نمودار و جدول و پازل، فعالیت های علمی و کارورزی و هنری و … داشته باشد.

– مهارت های تفکر را تقویت و فرصت هایی برای اندیشیدن و فکر کردن فراهم کند.

– مخاطبان را با معماها، پرسش ها و مسأله هایی مواجه کند؛ به طوری که دانش آموزان برای طی کردن روش علمی و حل مسأله و معماها، انگیزه داشته باشند.

– ارتباط درونی ریاضی و ارتباط ریاضیات با سایر درس ها و علوم وزندگی روزمره را تبیین کند.

– از ارائه نمونه سؤال های امتحانی سال های قبل پرهیز کند و آموزش را در خدمت ارزش یابی قرار ندهد.

– بر سؤال های چند گزینه ای در سطح آموزش عمومی تأکید نکند و فرهنگ تست زدن را ترویج ندهد.

– در ارائه سؤال ها وتمرین ها از قالب های جذاب مثل بازی و سرگرمی استفاده کند.

– با در نظر گرفتن تفاوت ها وتوانایی های فردی دانش آموزان، تمرین ها و مسأله های مناسب با سطح های گوناگون داشته باشد.

 

ب) کتاب های دانش افزایی و تکمیلی

تعریف:کتاب هایی هستند که به ارائه اطلاعات فراتر از چارچوب های کتاب و برنامه درسی می پردازند و می توانند به عنوان منبع و مرجع مورد استفاده دانش آموزان قرار گیرند. این کتاب ها خود آموز هستند و برای تکمیل و یا توسعه  برنامه درسی مصوب تولید می شوند. ویژگی بارز آن ها، قصد مؤلف مبنی بر تدوین یک اثر آموزشی است که در این راه امکان دارد از قالب های گوناگون متنوع بهره بگیرد.

مصداق های کتاب های دانش افزایی و تکمیلی کتاب هایی هستند که ضمن توضیح درس، حل مثال ها، ارائه فعالیت، نمونه سؤال ها و تمرین ها، با هدف تدریس و آموزش تهیه می شوند و جنبه آموزشی آن ها، بر تمرین غالب است. در ارائه تدریس و آموزش ممکن است از قالب های فعالیتی مانند شعر، داستان، سرگرمی، بازی و یا انتقال یک سویه و ارائه اطلاعات استفاده شده باشد؛ ولی باز هم آنچه بارز است، تأکید بر آموزش و ارائه  محتواست.

کتاب های دائرة المعارفی و واژه نامه های ریاضی نیز شامل همین نوع کتاب ها می شوند. در هر صورت، کل کتاب هایی که دایره اطلاعات ریاضی دانش آموز را تکمیل می کنند و یا توسعه می بخشند، در این حوزه قرار می گیرند.

 

هدف ها

– ارائه مجموعه ای مدون از دانش در حوزه ریاضی و متناسب با مخاطبان

– پاسخ مناسب به کنجکاوی های مخاطبان درباره ریاضیات، کاربرهای آن، ارتباط باسایر علم ها و تکمیل محتوای برنامه درسی

– فراهم کردن فرصتی مجدد برای آموزش تکمیلی و جبرانی محتوای کتاب های درسی

– فراهم کردن زمینه های جدید در چارچوب برنامه درسی ریاضیات و ارائه مطالب محتوای جدید

– پاسخگویی به برخی نیازهای اطلاعاتی بر انگیخته شده به هنگام مرور برنامه های درسی

– ارائه محتوای تکمیلی برای برنامه درسی و پر کردن خلأهای احتمالی و یا بیان محتوای درس ها با روش های دیگر و همچنین بسط مطالب مطرح شده

– ارائه محتوا، مفاهیم و اطلاعاتی که به مجموعه  دانش ریاضی دانش آموز افزوده می شود

 

ویژگی ها و معیارهای ارزش گذاری

– در چارچوب برنامه درسی مصوب باشد و آن را تکمیل، تأیید و تقویت کند.

– قالب فعال داشته باشد و با دانش آموز تعامل برقرار کند.

– از ارائه یک سلسله اطلاعات پرهیز کند و صرفاً انتقالی نباشد.

– شکل ارائه محتوا جذاب باشد

– کنجکاوی و تفکر دانش آموز را تحریک کند و بر علاقه و نشاط او نسبت به ریاضی بیفزاید.

– به رشد سواد علمی و فناورانه دانش آموز کمک کند.

– می تواند به عنوان مرجع و منبع مورد استفاده دانش آموز قرار گیرد و روحیه جست و جوگری و تحقیق را در او تقویت کند.

– از ارائه تعریف ها، خلاصه و دسته بندی کردن مفاهیم پرهیز کند، دانش آموزان را به سرعت به قواعد و دستورهای ریاضی نرساند و بیان کتاب، قاعده ای نباشد.

– برای کارهای گروهی زمینه سازی و حس همیاری و تعاون را تقویت کند.

– کاربردهای ریاضی را در زندگی روزمره و در ارتباط با سایر علوم آشکار سازد.

– بر آموزش مهارت های ریاضی تأکید و آن ها را تقویت کند.

– ارتباط درونی ریاضیات و شبکه مفهومی مفاهیم و محتوا را برای دانش آموز قوت بخشد و گسترش دهد.

 

برگرفته از، ویژه نامه سومین جشنواره کتاب های آموزشی

 

 

 

مطالب مرتبط

نظرات شما